''Toprağa nasıl davranırsak, kendimize de öyle davranmış oluruz'' diyor, Wendell Berry.
Çok az şey toprağın ayağımızın altından kayması kadar sizi çaresiz duruma düşürebilir. Ne kadar çırpınırsanız, o kadar derine gömülürsünüz. Göçüyorsunuzdur ve yapabileceğiz hiç bir şey yoktur. Kaynayan bataklık kumuna batınca, yumuşak nehir yatağı bile kaya gibi sağlam gelir insana.
Genelde,ayağımızın bastığı, evlerimizin, kentlerimizin, çiftliklerimizin üzerine oturduğu zemini pek aklımıza getirmeyiz. Yine de iyi toprağın çer çöp olmadığını biliyoruz. Zengin ve taze toprağı deştiğimiz zaman içindeki yaşamı hissedersiniz. Verimli toprak ufalanır ve kürekten kolayca kayar. Yakından bakınca canlıların diğer canlıları yediği koca bir dünya, ölüleri yeniden hayata döndüren biyolojik bir şenlik bulursunuz. Sağlıklı bir toprağın gönülçelen ve doğal bir kokusu vardır.
Onu gönlümüzden ve gözümüzden uzak, kapı dışında tutmaya çalışırız. Üstüne tükürür, çamur diye karalar, papuçlarımızdan silkeleriz. Oysaki sonuçta daha değerli ne olabilir? Her şey ondan gelir ve ona döner. Eğer toprağa gereken saygıyı göstermezsek, toprak verimliliği ve erozyonun tarihin gidişatını ne kadar büyük ölçüde biçimlendirdiğine bakmamız gerekir.. Bu anlamlı ve eğitici satırlar David R.Montgomery'nin Toprak- Uygarlıkların Erozyonu adlı kitaptan, Tema Vakfı tarafından hazırlanmış. Düşündürücü, sorgulayıcı, biraz da endişe verici, okunmaya değer bir birikim ve veri bankası niteliğinde. ''Gök cisimlerinin hareketlerini ayağımızın altındaki topraktan daha iyi biliyoruz'' diyor, Leonardo da Vinci Dünyanın Derisi toprak için.
Yine Toprak kitabında ayağımızın altındaki toprağı çok güzel anlatıyor. Batı dinlerinin temel kitapları insanlık ile toprak arasındaki önemli ilişkinin geçerliliğini teslim ediyor. İlk insanın İbranice ismi Adam, toprak anlamına gelen adama sözcüğünden türetilmiştir. Adem'in karısının ismi, Havva(Eve), İbranice yaşam manasına gelen hava sözcüğünün çevirisidir. Yaşam ve Toprağın bu birleşimi Kutsal Kitaptaki yaratılış öyküsünün çerçevesini oluşturur.
Çin İmparatoru Yu şöyle tavsiye etmiş'' Nehirlerinizi korumak için dağlarınızı koruyun''
Afrika, Asya, Avrupa'da Uygarlıkların devamı için toprağın öneminin vurgulandığı kitapta, tarihte toprakla insanın sıkı ilişkisi vurgulanırken asıl önemlisi varlığın devamı için toprağın korunması ve insanla iyi ilişki içinde olması gereği vurgulanıyor. Patrick Henry ise'' Bağımsızlığımızı kazandığımızdan bu yana, erozyon oyuntularını en çok önleyen, en büyük vatan perverdir''diyor. Franklin Roosevelt '' Toprağını yok eden bir millet, kendi kendiniyok eder'' demiştir. Bu fikri benimseyen ülkesinde, ekili dikili arazilerin bolluğu bereketi hayret verici boyutlardadır. Thomas Chamberlain ise konunun önemini söyle özetlemişçok anlamlı'' Toprağımız yok olduğunda, eğer çıplak kayalarla beslenmeyi öğrenememişsek, biz de yok olacağız.
Dünyanın taşıma kapasitesi ile ilgili anlaşmazlıklar var. Yeşil devrimin öncüsü Nobelli Norman Borlaug, dünyanın 10 milyar insanı ayakta tutabileceğine bunun için de tarım teknolojilerinde önemli ilerlemeler gerektiğine inanıyor. Kendisi Yeşil Devrimin, bize nüfus sorununu çözmek için en fazla birkaç on yıl kazandırdığını söylüyor.
Fazıl Say yorumu, Kara Toprak
Kimin haklı olduğuna bakmaksızın, uzun vadeli bir senaryo için ana konu hem sanayi ülkelerinde hem kalkınmakta olan ülkelerde tarım reformu yapılmasıdır.
Bu gün yolum biraz İstanbul şehir merkezinin dışına taştı. Bir gurup çılgın hanım Zekeriyaköy' de doğanın koynunda birbirinden ilginç çalışmalar yapmıştı; onları görmeye gittim. Doğanın bize bonkörce sunduğu güzelliği gerek ilham gerek malzeme olarak kullanmışlardı. Doğanın renklerini taklit ederek ve yine toprağımızın bize bahşettiği malzemeleri kullanarak birbirinden farklı çalışmalar vardı. Kimi toprağı şekillendirmiş kimi yünlerden keçe yapmış kimi madenlerden heykeller ve gümüş takılar..Artık hiç şaşmamak lazım niçin Monet 250 nilüfer tablosu çizmiş ve hayatının önemli kısmını bahçeli evinde geçirmiş diye. Van Gogh ise gözleri kör olurcasına güneşin altında kalarak mısır tarlalarını, saman balyalarını, irisleri, ayçiçek tarlalarını; doğanın bahşettiği tüm güzellikleri bize taşımıştı..İstedikleri bu güzellikleri an be an kaçırmamak o renk, şekil ahengini yakalamaktı.
Sanatçıların bir kez daha doğadan, çiçekten, böcekten beslendiğini bir kez daha ispatlayan bir sergi olmuştu bu. Dile kolay 20 sanatçı ahenk içinde organize edip ortaya çıkarmışlardı bu güzel çalışmayı. 3. kez Açık Atölye Hafta Sonu Zekeriyaköy'de düzenlenmişti. Belki resim, heykel, seramik, keçe, takı, kolaydı farklıydı çalıştıkları malzeme ancak kaynak tekti: Yeşil Doğa, Kara Toprak
Elhan Ergin, Seramik Sanatçısı
1999 depreminden sonra pek çok kişi şehir merkezlerinden kaçarak Zekeriyaköy'de yeni bir yaşam kurdular. Ohhh dediler şehrin gürültüsünden uzak, yemyeşil, sessiz, her şeye değer dediler bu güzellikler..Ancak betonlaşma hızla her yeri avucuna aldığı gibi üzülerek bu köyü de yavaştan ele geçiriyor; gözle görülür ağaç kesimleri var. Bu ağaçların bir kısmı yüzlerce yılda yetişiyor, havaya oksijen, çevreye estetik; sanatçıya ilham kaynağı oluyor. Üzülmemek elde değil, yeşiline sahip çıkamayan ülkeler çok sıkıntı çekecek orası kesin. Bu günü değil gelecek nesilleri düşünmeliyiz; iyi miras dediğimiz aslında budur.
Serap Alıcıoğlu Akışık, Seramik Sanatçısı
Büyük ozan Aşık Veysel'in satırlarının bir kısmını tekrar yazıyorum.
Nice Güzellere Bağlandım Kaldım Ne Bir Vefa Gördüm Ne Faydalandım Her Türlü İsteğim Topraktan Aldım Benim Sadık Yarim Kara Topraktır
Koyun Verdi Kuzu Verdi Süt Verdi Yemek Verdi Ekmek Verdi Et Verdi Kazma İle Dövmeyince Kıt Verdi Benim Sadık Yarim Kara Topraktır
Ekim ayı kapımızda. Kimimiz bahçemizi şenlendirmek; kimimiz tarlamıza meyve sebze
dikmek; tarıma orasından burasından bulaşmak istiyoruz veya
balkonum cıvıl cıvıl olsun istiyoruz. Bu isteklerimizin gerçekleşebilmesi için bize en başta ne lazım?
Ona bakmalıyız, elbette TOPRAK.
Sadık Yarimiz..
Toprak nedir? diye
sorduğum zaman; ''üzerinde bitki yetişen her şeye zemin oluşturan,
doğal maddeye'' denildiğini duyar gibi oluyorum. Tarımsal açıdan
ise, kayalar ve organik maddeler içeren bir materyal, toprak.
Bitkilerin gelişmesi için doğal ortamdır ve sürekli değişim
halindedir toprak. Oluşumunda iklim, organizmalar ve zamanın etkisi
büyüktür. Toprak içeriğine baktığımız zaman 1santimetre küp
tarım toprağı 200-1.000 yılda oluşurken(dikkat kaç yıl?), kayalar parçalanır;
ana materyale dönüşür; ana materyal parçalanır toprak oluşur.
Bu esnada pek çok fiziksel, kimyasal, biyolojik olaylar meydana
gelir. Bu parçalanma ve ayrışma sonucunda kayalar gitgide daha
küçük parçalara bölünür. Bir miktar toprak incelendiğinde
hacimsel olarak yaklaşık ½ si katı maddeden; diğer ½ si
boşluktan oluşur. Boşluklara hava ve sudan oluşmaktadır. Katı
maddeler kayalar, taşlar, mineral maddeler tarafından oluşur.
Toprağın Organik
Maddeleri, bitkisel ve hayvansal kalıntılardan oluşur. Toprağa
esmer rengini veren bu Humus'tur. Toprağın içerisinde su ile dolu
olmayan gözeneklerde hava bulunur. Aşırı sulama ise toprağın
içerisindeki havayı azaltır. Toprak havası atmosfer havasının
devamıdır ve aralarında sürekli bir değişim vardır. Bitki
kökleri oksijeni kullanıp karbondioksit bırakır. Bu sebeple de
toprak havasında 15 kat fazla bulunduğu için toprağın sık sık
havalandırılması yani bellenmesi gerekir.
Kazma İle Dövmeyince Kıt Verdi,
Benim Sadık Yarim Kara Topraktır
Kara toprak bize neler vermedi ki? ..dinleyelim Aşık Veysel'i ve sözlerini de anlamaya çalışmalıyız..
Özellikle killi
topraklarda yeterli havalanma sağlanamaz ve topraktaki hava oranı
düşer. Hava kapasitesini arttırmak amacı ile toprağa organik
madde yani hayvan gübresi, bitki artıkları, torf, perlit ve kum
karıştırmak gerekir.
Toprak havasının en
önemli bileşenleri Azot(N), Oksijen, Karbondioksittir. Ayrıca
şimşek çakınca, havadaki Azot toprağa bağlanır ve yeşil
bitkiler de Azot olarak toprağa geri döner. Yağmurlar ve sulama
suyu topraktaki su ihtiyacını karşılar. Toprak canlıdır, içinde
hayat vardır. İçindeki canlılar bitkisel ve hayvansaldır. Gözle
görülmeyen bakteriler ve solucanlar da vardır. Toprak
oluşumuna etki eden faktörler ise şunlardır.
1) Anakaya yani
mineraller, organik maddeler.
2) İklim yani yağışlar,
sıcaklık ve rüzgarlar.
3) Organizmalar yani
bitkiler ve hayvanlar.
4) Topoğrafya yani
yükseklik, eğilim, yöndür.
Toprağın içinde pek
çokkimyasal olay
vardır. Bunlar: Oksidasyon, Rediksüyon, Hidrosyan, Dehidrasyon,
Hidroliz, Çözülme, Karbonatlaşma ve Tuzlulaşma gibi olaylardır.
Kayaların parçalanması
sırasında, toprakta belli katmanlar oluşur. Toprağın en üstüne
organik maddeler biriktikçe, toprağın renginde koyuluk oluşur.
Katmanlar, belirginliğini arttırır. Toprak
Profili, toprağın dikine kesididir. Bu
katmanların her biri harflerle simgelenir. Bunlara da horizon denir. En üstten aşağıya
doğru Horizonlar:
O: Organik maddelerce
zengin bir katmandır. 5-10 cm. Kadardır.
A: Mineral ve organik
maddelerce zengin, koyu renkli katmandır. Biyolojik faaliyetleri
fazladır. 40 cm olması idealdir. Bu aynı zamanda bel derinliğidir.
B: Yukarıdan yıkanan
maddelerin biriktiği yerdir.
C: Ana malzemenin
parçalanmış vaziyette bulunduğu horizondur.
R: Rock yani anakayadır.
Bir de sizlere ideal
toprağın özelliklerinden bahsedeceğim. İdeal toprak öncelikle,
yağmur veya sulama suyunun içine girmesine izin verecek oranda
gözenekli olmalıdır. Gözeneklerin aşırı büyük olması, su ve
besin kaybına sebep olabilir. Ayrıca taban direnajı iyi olmalıdır.
Bitki köklerinde su birikmemelidir. Bir de yeterli miktarda oksijen
içermelidir. Bu gerek bahçenizdeki toprak ve gerekse saksınızdaki
toprak için geçerli kurallardır. Toprağın karmaşık yapısı
içinde, hava, su ve katı maddelerin uygun oranlarda olması
idealdir. Toprak genel olarak yağmur suyunu içine girmesine izin
vermeli ancak gözenekler de fazla büyük olup su, besin
maddelerinin akıp gitmesine de izin vermemelidir; çünkü taban suyu
yükselirse bitki kökleri boğularak, gelişemez zira yeterli hava
alamamıştır. Kil taneleri ise, çok küçük olduğu için
bir araya geldiklerinde yapışırlar. Toprağın içindeki farklı
tane büyüklükleri belirli oranlarda olmalıdır. Geniş bahçelerde
toprağın bünyesini değiştirmek zordur. Küçük alanlarda ise,
ilaveler yapabiliriz. Kum katarak, perlit katarak, hayvan gübresi
katarak toprak, ekilebilir verimli hale getirilebilir. Genel olarak
kumlu toprakların havalanması iyidir. İyi işlenebilirler ancak
yıkanmadan dolayı besin maddeleri fazla olamaz; toprağa organik
madde karıştırmak uygun olur.
Toprağınızın analizini
yaptırarak ona göre bitki yetiştirmemiz en baştan doğru bir
karar olacaktır. Toprak Analizi yapan bazı kamu ve özel
kurumlarına birkaç örnek vermek isterim.
Toprak
Analizleri kamu veya özel pek çok yerde yaptırılabilir; ancak
detaylıca nasıl örnek alacağınızı öğrenmeniz gerekmektedir. Toprağın neresinden, hangi derinlikten ve ne şekilde örnek toprak alınmalı ki doğru test edilebilsin, değil mi?
Kolay
gelsin, Ekim ayı geliyor; elinizi çabuk tutunuz..Toprağınızı analize gönderiniz..
Şimdi ''Karatoprak'' ı bir de Fazıl Say'ın müthiş yorumundan dinleyelim..
Bu muhteşem sözler toprağa ne yaparsak; ne olur ? onu anlatıyor. Yani adeta tek başına toprak bilgisi içeriyor. Çocukluğumdan beri en sevdiğim dizeler..
Kara Toprak
Dost Dost Diye Nicesine Sarıldım
Benim Sadık Yarim Kara Topraktır
Beyhude Dolandım Boşa Yoruldum
Benim Sadık Yarim Kara Topraktır
Nice Güzellere Bağlandım Kaldım
Ne Bir Vefa Gördüm Ne Faydalandım
Her Türlü İsteğim Topraktan Aldım
Benim Sadık Yarim Kara Topraktır
Koyun Verdi Kuzu Verdi Süt Verdi
Yemek Verdi Ekmek Verdi Et Verdi
Kazma İle Dövmeyince Kıt Verdi
Benim Sadık Yarim Kara Topraktır
Ademden Bu Deme Neslim Getirdi
Bana Türlü Türlü Meyva Yetirdi
Her Gün Beni Tepesinde Götürdü
Benim Sadık Yarim Kara Topraktır
Karnın Yardım Kazma İle Bel İle
Yüzün Yırttım Tırnak İle El İle
Yine Beni Karşıladı Gül İle
Benim Sadık Yarim Kara Topraktır
İşkence Yaptıkça Bana Gülerdi
Bunda Yalan Yoktur Herkesler Gördü
Bir Çekirdek Verdim Dört Bostan Verdi
Benim Sadık Yarim Kara Topraktır
Havaya Bakarsam Hava Alırım
Toprağa Bakarsam Dua Alırım
Topraktan Ayrılsam Nerde Kalırım
Benim Sadık Yarim Kara Topraktır
Dileğin Varsa İste Allah'tan
Almak İçin Uzak Gitme Topraktan
Cömertlik Toprağa Verilmiş Haktan
Benim Sadik Yarim Kara Topraktır
Hakikat Ararsan Açık Bir Nokta
Allah Kula Yakın Kul Da Allah'a
Hakkın Gizli Hazinesi Kara Toprakta
Benim Sadık Yarim Kara Topraktır
Bütün Kusurlarımı Toprak Gizliyor
Merhem Çalıp Yaralarım Düzlüyor
Kolun Açmış Yollarımı Gözlüyor
Benim Sadık Yarim Kara Topraktır
Her Kim Ki Olursa Bu Sırra Mazhar
Dünyaya Bırakır Ölmez Bir Eser
Gün Gelir Veysel'in Bağrına Basar
Benim Sadık Yarim Kara Topraktır
Toprağınıza sarılın; sizin, bizim, hepimizin tek dostu toprağımızdır.
